“Seni yeneceğim İstanbul!” Sözcesine dair göstergebilimsel bir çözümleme
DOI:
https://doi.org/10.5281/zenodo.21018291Anahtar Kelimeler:
yazınsal göstergebilim, sözceleme kuramı, sözce, özne, İstanbul, seni yeneceğim İstanbulÖzet
İstanbul, Türk kültürü için sadece coğrafi bir uzam değil, bireysel ve toplumsal düzeyde sürekli yeniden üretilen çok katmanlı bir anlam alanıdır. Bu çok katmanlı yapı, kenti farklı söylemsel bağlamlarda yeniden kurgulanan devingen bir göstergeye dönüştürmektedir. Bu yapının farklı kuramsal yaklaşımlarla tekrar tekrar çözümlenmesi ve tartışılması, hem toplumsal bir çözümlemeye katkı sağlamakta hem de İstanbul’a atfedilen anlamsal değerin daha net bir şekilde ortaya konmasına olanak sunmaktadır. Bu çalışma da söz konusu geniş araştırma alanı içinde “Seni yeneceğim İstanbul!” sözcesi örnekleminde İstanbul’un Türk kültür ve yazınındaki değerini ortaya koymayı ve bu değerin hangi anlamlama süreçleri ile üretildiğini çözümlemeyi amaçlamıştır. Bu doğrultuda çalışmanın temel araştırma soruları “Seni yeneceğim İstanbul! sözcesinin anlama süreci nasıl kurgulanmıştır?” ve bu süreç “İstanbul’un çok katmanlı göstergesel değerinin hangi boyutlarını imlemektedir?” biçiminde ortaya konmuştur.
Çalışmada sözcenin anlamlama süreci, sözceleme kuramı ve Greimas’ın yazınsal göstergebilim yöntemlerinden yararlanılarak çözümlenmiştir. Bu doğrultuda öncelikle nitel çözümleme yöntemiyle sözceleme kuramına göre bir değerlendirme yapılmıştır. Sözcenin sözceleme durumu ve söylemsel yapıya özgü betileri de tespit edilerek ortaya konmuş, sözce öznesi ile bu özneye özgü kiplikler çözümlenmiştir. Bu çözümleme sürecinde elde edilen veriler ile sözcenin soyut düzlemini oluşturan temel yapı düzeyindeki çözümleme ile de İstanbul’un bireysel ve toplumsal algıdaki konumuna dair çıkarımlarda bulunulmuştur. Çalışmada elde edilen bulgular; İstanbul’un yalnızca uzamsal bir gösterge olmadığını, özne karşısında konumlanan çok katmanlı bir karşı özneye dönüştüğünü ve bu dönüşümün özellikle iç göç izleği ile özdeşleşmiş bir nitelik kazandığını göstermektedir. Bu izlek doğrultusunda yapılan değerlendirmeler ile İstanbul’un tarihsel, toplumsal ve kültürel gelişmeler sonucunda kazandığı göstergesel değeri ortaya konmuştur. Çalışmanın İstanbul’un kültürel ve göstergesel değerine ilişkin göstergebilim çalışmalarına katkı sunması hedeflenmektedir.
Referanslar
Aça, M. & Dinç, M. (2021). Türk sinemasında yeni hayatın eşiği: Haydarpaşa Garı üzerine değerlendirmeler. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(1), 312-324. https://doi.org/10.15869/itobiad.773479
Benveniste, É. (1995). Genel dilbilim sorunları (Erdim Öztokat, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
Dursun, T. (2023). Mizah kuramları açısından kentleşme sorunlarının karikatürlerdeki görünümü. İçinde E. Aslan (Ed.), Kuramsal yaklaşımlar ışığında kent folkloru. Çizgi Kitabevi. (ss. 120-143).
Elmalı, M. (2025). Haydarpaşa Garı üzerinden İstanbul ve göç olgusuna göstergebilimsel bir yaklaşım. İçinde M. Kalelioğlu & Z. H. Akata (Ed.), Göstergebilim: Yapıttan yaşama göstergelerle İstanbul. Ihlamur Akademi. (ss. 107-125).
Günay, V. D. (2002). Göstergebilim yazıları. Multilingual.
Günay, V. D. (2018). Bir yazınsal göstergebilim okuması: Kuyucaklı Yusuf. Papatya Bilim Yayınevi.
Güven, E., & Eziler Kıran, A. (2021). Sözceleme kuramı çerçevesinde “biz” adılının incelenmesi. Litera, 31(1), 309-327. https://doi.org/10.26650/LITERA2020-839219
Hirik, S. (2022). Sözceleme içinde öznelliğin görünümleri. İçinde H. Aydın & İ. Karahancı (Ed.), Prof. Dr. Kerime Üstünova Armağanı. Efe Akademik Yayıncılık. (ss. 737-764).
Kalelioğlu, M. (2021) Söylem Göstergebilimi: Yazınsal Anlatılarda Sözcelemeden Sözceye Anlamlama Süreçleri. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö9), 204-228. https://doi.org/10.29000/rumelide.981534
Kalelioğlu, M. (2024). Yazınsal göstergebilim: Bir kuram bir uygulama anlam üretim süreçleri. Seçkin Yayıncılık.
Kıran, A. (Eziler) (2019). Sözceleme kuramları ve öznellik: Ben’in halleri. İçinde S. Karagül (Ed.), Prof. Dr. Sedat Sever’e Armağan. Türkçe Eğitimi ve Çocuk Edebiyatı Kurultayı. Ankara Üniversitesi Basımevi. (ss. 737-764).
Kıran, A. (Eziler) & Z. Kıran (2011). Yazınsal okuma süreçleri. Seçkin Yayıncılık.
Kıran, Z. (1999). Sözceleme ve göstergebilim. Dilbilim Araştırmaları Dergisi, 10, 93-99.
Korkut, E. (2017). Söz ve kimlik. Seçkin Yayıncılık.
Tutar, H., & Özyakışır, D. (2013). TRA2 bölgesinden İstanbul’a göç hareketlerinin nedenlerine ilişkin bir araştırma. Istanbul Journal of Sociological Studies, (47), 31-58.
Türk Dil Kurumu (t.y.). İstanbul efendisi. Güncel Türkçe Sözlük. 01 Ocak 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
Türk Dil Kurumu (t.y.). İstanbul. Güncel Türkçe Sözlük. 01 Ocak 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
Türk Dil Kurumu (t.y.). Yenmek. Güncel Türkçe Sözlük. 01 Ocak 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden edinilmiştir.
Uluslararası Göç Örgütü (IOM) (2019). Göç terimleri sözlüğü (II. Baskı) (R. Perruchoud & J. Redpath-Cross, Ed.). Uluslararası Göç Örgütü (IOM). 01 Ocak 2025 tarihinde https://publications.iom.int/system/files/pdf/iml31_turkish_2ndedition.pdf adresinden erişilmiştir.
Yücel, T. (2020). Yapısalcılık. Can Yayınları.
Zengin Çelik, H. & Tezcan, S. (2017). Türk sinemasında göç temalı İstanbul filmleri üzerinden kentlerdeki mekânsal ve toplumsal değişimlerin incelenmesi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2(2), 619-636. https://doi.org/10.33905/bseusbed.354359
İndir
Yayınlanmış
Nasıl Atıf Yapılır
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Züleyha Hande Akata
Bu çalışma Creative Commons Attribution 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
